Malo je reka u Srbiji sa tako interesantnim hidrogrfaskim obeležjima svoga vodotoka, hidrogeološkim osobenostima slivnog područja i neposrednim, životnim značajem za stanovništvo u svojoj okolini, kao što je reka Gradac.
Reka Gradac, vodom najbogatija sastavnica Kolubare, usekla je generalnim pravcem jug-sever klisurasto-kanjonsku dolinu dužine 22,7 km. Od sastavaka Bukovske reke i Zabave , gde ustvari nastaje, do ušća u Kolubaru , ova reka, mereno rečnim koritom, ima dužinu oko 28 km i ukupni pad od 187m.
Klisura reke Gradac urezana je u kraškom terenu valjevske Podgorine i duboko zaseca krečnjake lelićkog, odnosno valjevskog krasa. Geološka građa terena u kojoj izrazito dominiraju krečnjačke stene uz mestimične pojave flišnih magmatskih i vulkano-sedimentnih stena bitno je uticala na formiranje morfografskih i hidroloških obeležja doline.
foto:domacinava
Gradac je alogeni ponorski potok sa odlikama periodske sušice. Vode Gradca poniru u otvorenim pukotinama ili nanosnom materijalu u rečnom koritu. Na sektoru doline od sastavaka do Gradačkih vrela, dužine 14 km, Gradac presušuje u potpunosti odnosno na kraćim ili dužim deonicama, sve u zavisnosti od proticaja reke. Ovaj deo doline zato se i naziva Suvaja.
foto:domacinava
Posebno interesantna su gradačka vrela, koja se javljaju u dve zone isticanja. Prvo uzvodnije izvorište naziva se Zelenci i predstavnjeno je sa 7 izvora na levoj obali reke, raspoređenih na dužini od stotinak metara. Najjači je prvi, najviši izvor koji izbija iz stenovitog materijala neposredno iznad rečnog korita. Ostali izvori se javljaju na niskoj aluvijanoj ravni preko koje otiču do vodotoka Gradca. Druga zona isticanja je oko 250 m nizvodnije, u konkavnom delu rečnog meandra, sa njegove desne strane. U najvećem delu godine isticanje ovog vrela, koje se zove Kolovrat, maskirano je vodom rečnog toka Gradca, odnosno vodom vrela Zelenci.
U okviru klisure nalaze se i kulturno-istorijske vrednosti, kao što su manastir Ćelije sa crkvom Sv. arhangela Mihaila i Gavrila - spomenik kulture od velikog značaja, stara elektrana u Deguriću podignuta krajem prošlog veka, ostaci utvrđenja u Brangoviću, Visoka i Gradska pećina-staništa praistrijskog čoveka, pećina Vrataoca manastirsko sklonište, skrovište i ćelija...
