Turističko selo Zlakusa - prestonica grnčarije

Turističko selo Zlakusa - prestonica grnčarije

Selo Zlakusa nalazi se u Zapadnoj Srbiji, zlatiborskom okrugu. Smešteno je u dolini reke Ćetinje, na njenoj desnoj obali, ispod Gradine (931m n.v.). Nekad selo siromašnih grnčara (lončara) a danas prestonica , grnčarije i seoskog turizma Srbije.

Nalazi se u centru trougla, približno podjednako udaljenog od tri glavna grada – Beograd , Sarajevo i Podgorica , kao i na magistralnom putu koji upravo spaja Beograd sa ova druga dva velika grada, a na pola puta između Užica i Požege. Od prestonice Srbije, selo je udaljeno 188km a sa njom je povezano i prugom Beograd-Bar. Od Užica, centra turističke regije Zapadne Srbije, selo je udaljeno svega 13 km.

zlakusa

ZLAKUŠKA GRNČARIJA

Grnčarstvo je imalo veliku ulogu u svakodnevnom životu čoveka i bilo važan deo kulturne baštine jednog naroda koje je prenošeno sa kolena na koleno, još od praistorije do današnjih dana.Pošto su prvi predmeti bili namenjeni otvorenom ognjištu ne zna se koji su od njih prvi napravljeni – da li predmeti za kuvanje, pečenje ili prihvatanje hrane. Izrada grnčarije se deli na tri načina izrada, bez kola, izrada na ručnom kolu i izrada grnčarije na nožnom kolu. Srbija je jedina zemlja u Evropi gde su se zadržala sva tri načina izrade grnčarskih predmeta.

grncarija zanatlije

Izrada na ručnom vitlu (kolu) je način kojim se koriste zlakuški grnčari (lončari) – sudovi izrađeni u ovoj tehnici su savršeniji po fakturi, tanjih su zidova i rade u više oblika što grnčaru omogućava kolo koje se pokreće rukom. U ovoj tehnici izrađuju se sudovi tipa crepulja i lonaca. Grnčarija koja je rađena na selu nije se sva razvila u početku u zanimanje jer su mnogi seljani izrađivali ove posude za sopstvene potrebe u slobodno vreme kad nisu radili u poljima, a izradom većih količina najviše su se bavili ljudi sa malo ili nedovoljno obradive zemlje. Zato se Zlakusa nekada smatrala selom siromašnih grnčara.

grncarija prva

Karakteristika zlakuške grnčarije je ta što se ovde radi o tehnici staroj više od četiri veka, na sporom, ručnom kolu i pečenjem na otvorenoj vatri što je jedinstven slučaj na širim balkanskim prostorima. Sirovina za izradu lonaca i druge grnčarije je prerađena glina („gnjila"), koja se kopa u selu Vranjani, nadomak Požege, na dubini od 2 do 8 metara. Glina se meša sa beličastim kamenom-mineralom kalcita (popularnom „vrstom" među grnčarima), koja se vadi u susednom selu Rupeljevu (delu sela koje se zove Vrstine, zaseoku Drndari) a iz majdana starog preko 200 godina. Glina se meša sa mlevenim kalcitom u odnosu 1:1, koji omogućava „zidanje" veoma velikih formi. Zanimljivo je da u selu nema ni jedne od ove dve potrebne sirovine a zanat ima tradiciju dugu tri-četiri veka, dok u druga dva sela gde postoji jedna od sirovina nikad se stanovnici nisu bavili grnčarijom.

grncarija nosnja

Proizvodi zlakuških lončara su razni upotrebni sudovi kao što su lonci, đuvečare, pržulje, sačevi ... Hrana spremana u zemljanim posudama je izuzetnog ukusa i mirisa, a ovi predmeti često mogu poslužiti i kao lep ukras u stanu, restoranu, kancelarisjkom prostoru, butiku ... poput amfora. Zlakuški grnčari (lončari) su okupljeni oko svog Udruženja lončara Zlakuse. Danas u selu ima 17 domaćinstava koji se bave ovim starim zanatom.
Nakon pokretanja međunarodne kolonije umetničke keramike u Zlakusi, koja je vaskrsla i omasovila bavljenje grnčarskim zanatom meštana sela, pored izrade tradicionalnog posuđa za potrebe ugostiteljskih objekata i kućnu upotrebu, grnčarski zanat uz razvoj seoskog turizma postaje jedan od tri turistička proizvoda Zlakuse i okoline ( zajedno sa Etno parkom „Terzića avlija" i spomenika prirode Potpećka pećina ).

most-na-reci-djetinji-u-zlakusi-ukras-sela

Tako da danas turistima koji dolaze pojedinačno ilu u organizovanim grupama u selo, pored toga što mogu kupiti ove proizvode, mogu prisustvovati prezentacijama ovog starog zanata od strane majstora grnčara, prikazivanju tradicionalnog pečenja grnčarije na otvorenoj vatri, pa čak i sami učestvovati u izradi zemljanog posuđa. Organizuju se razne radionice za zaintersovane u okviru kojih se isti obučavaju za rad sa glinom na ručnom grnčarskom kolu a grnčari na brojnim sajmovima aktivno učestvuju u promociji ovog zanata i sela Zlakuse.
Zlakuška grnčarija je tema brojnih pisanih, radio i tv medija a ušla je u uži izbor za predlog zaštite nematerijalne kulturne baštine sa teritorije Srbije.

Grnčarski proizvodi koji se proizvode u Zlakusi su neglazirani, potpuno od prirodnih materijala ( gline i minerala kalcita – sam kalcit daje posuđu čvrstinu, postojanost na visokim temperaturama i posebnu aromu jelima koja se spremaju u njima).

Posuđe je namenjeno za spremanje jela kako u savremnim elektirčnim uređajima tako i na otvorenom plamenu i opremanje etno restorana. Ima široku primenu i na najvećim manifestacijama, saborima, festivalima i vašarima širom Srbije ( Sabor trubača u Guči, Kupusijada u Mrčajevcima ...).
Pored grnčarskog posuđa za spremanje i posluživanje jela, zlakuški grnčari proizvode u zadnje vreme i dekorativnu grnčariju ( amfore, ćupove, saksije, žardinjere ...)
Najčešće korišćeni zlakuški grnčarski proizvodi su: lonci, šerpe, sačevi, peke (đuvečare), pržulje, oke (posude za vino i vruću rakiju), crepulje, tanjiri ...

turisticko selo zlakusa

 

 

Medije

Podeli ovu vest

15/05/2018 0 comment

Na današnji dan, pre 170 godina, 15. maja 1848, u Sremskim Karlovcima je proglašena Srpska Vojvodina koja je obuhvatala Srem, Baranju, Bačku i Banat. Tvorci Vojvodine sastavnim delom njene teritorije smatrali su i delove Vojne granice u Sremu, Bačkoj i Banatu. Proglašenje Vojvodine bilo je izraz težnje tamošnjih ...

10/07/2018 0 comment

NikolaTesla, slavni srpski naučnik jedan je od najvećih svetskih genijalaca svih vremena. Možda ste se zapitali,kako je postizao vrhunsku ...

14/10/2018 0 comment

U vreme cara Lava Mudrog (ili Filosofa), 911. godine, bilo je svenoćno bdenije u crkvi Vlaherne u Carigradu. Crkva je bila puna naroda. U pozadini je ...

16/10/2018 0 comment

Izložba Pogled izbliza. Atelje Paje Jovanovića posvećena je oživljavanju enterijera i evociranju atmosfere Jovanovićevog bečkog ateljea, čiji je ...

14/10/2018 0 comment

Vašar je kod Srba od davnih vremena bio najvažnije i najmasovnije društveno okupljanje, šaroliki skup povodom nekog verskog ...

O Portalu

Portal koji promoviše Srbiju i njene vrednosti. Sve na jednom mestu, priča o Srbiji koju volimo, njenoj tradiciji, lepotama, ljudima i događajima.

Najnovije vesti

Newsletter

Budite u toku sa najnovijim vestima i informacijama na našem portalu!